Het geloof als lichamelijke ontwakening

Door op 30 november 2019 in de categorie Algemeen.


Het geloof in God is van wezenlijk belang. In en met het geloof in God gebeurt niet alleen het ontwaken van de mens, maar ook het bewaken van onze menselijkheid. Binnen de wereld waarin wij ons leven leiden verschijnt het geloof echter in meervoud, als godsdiensten en religies, als verschillende gemeenschappen, groepen, stromingen en groeperingen. Geloof verschijnt in onze wereld als een identiteit waar je wel of niet toe behoort. Dit ‘erbij horen’ is een wezenlijk onderdeel van het geloof – we geloven als gemeenschap – maar tegelijk is dit ‘erbij horen’ niet de kern van het geloof. Voor veel mensen lijkt dit echter wel zo te zijn. Voor hen is het geloof voornamelijk of soms uitsluitend een verzameling van uiterlijke kenmerken en beweringen, een bepaalde groep waar je toe behoort. Een bepaald gedrag wat je nadoet. Het geloven wordt dan begrepen aan de hand van het verschil met ‘andere geloven’ of met ‘andere groeperingen’. Dit vormt een ernstige bedreiging voor het geloven. Het dreigt daarmee en hierin zichzelf te verliezen. Het dreigt ontkoppeld te raken van God, en als dat gebeurt: Wat kan ons dan nog redden?

In het hart van de gelovige brandt een licht. Het is een helder schijnend licht, maar binnen het leven dat wij leiden verbleekt dit snel in het licht van de wereld. Het licht van ons geloof leidt ons door het leven, maar we raken onvermijdelijk verstrikt in wat er allemaal om ons heen verschijnt. Wij leven ons leven in de wereld. Wij richten ons leven in binnen de wereld. We zijn wie we zijn binnen de wereld. Ons wezen echter is van een ander licht. Diep verborgen in ons hart. Diep verborgen in de schepping. De mens is niet van deze wereld en toch leven wij hier. Wij zijn hier vreemd. Er vindt een aanraking plaats en een ontmoeting, een deelname aan een ongesproken gesprek. Op grond hiervan vinden wij onszelf en de ander. Wij vinden onszelf, maar tegelijk verliezen wij onszelf in de wereld. Verborgen draait ons bestaan om de onbegrijpelijke aanraking van het onschijnbare licht. De mens weet niet wat hem overkomt en hij kan er niet aan ontkomen. We zitten er middenin. We weten niet hoe we hier gekomen zijn en we kunnen er niet uit. Dit is ons leven. Dit is ons bestaan. Wij zijn deelgenoten en medevoltrekkers van een mysterie oneindig veel groter dan wijzelf. We kunnen dit ontkennen en de mens ‘objectief’ benaderen en bestuderen als een levend wezen tussen en zoals de andere levende wezens binnen deze wereld (op deze ‘planeet’). Dat kunnen wij, maar wij vergeten dan dat wij dit kunnen enkel en alleen op grond van het wonder dat wij zijn. Slechts als wij achtzaam zijn op dit wonder kunnen wij in het bereik komen van de mogelijkheid de mens te benaderen in het licht van zijn wezen. Achtzaam zijn op dit wonder betekent leren zien in het licht van het hart. En dat betekent dus ook een leren weg zien van het licht van deze wereld.

وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ الْأُولَىٰ
En zeker, het laatste is beter voor jou dan het eerste.
Soerat ad-Dhoeha : 4

De Joker – de dwaas – staat op uit deze wereld. Hij staat op uit de pijn en de herhaling van vernedering en belediging. Hij staat op in het licht vanuit de diepte. Hij keert zijn rug toe naar deze wereld, naar het zich inrichten binnen de wereld, naar het vooruitdenken, plannen maken en het gebruik maken van anderen. Hij weigert nog verder mee te gaan in de onderdrukking en aanpassing van zichzelf. Zien in het licht van het hart is mogelijk op grond van een vertrouwen op God. Luisteren naar het licht van het hart is mogelijk op grond van een vrijwillige overgave in horigheid aan Hem. Dit is waar het geloof om draait. Dit is waar het leven om draait. Het allerbelangrijkste wat wij in ons leven kunnen doen is niet een doen, het is niet iets wat wij kunnen doen, maar het is iets wat Hij doet en wat wij kunnen laten gebeuren. Luisteren naar het onschijnbare licht is niet iets wat we doen. Het is iets wat we laten gebeuren. Het is niet een opstaan, maar een laten vallen. Het is niet een lopen, maar een gelopen worden. Het gebeurt niet voor onze ogen, maar achter onze rug. Het gebeurt niet in het licht van de wereld, maar in het andere licht, vertrouwend op dit licht. Het gebeurt als dwaasheid. Het is de waarheid van de Joker. We maken hier geen plan en we zetten ook geen stappen. Het is niet iets wat we kunnen begrijpen. Het valt niet binnen ons vermogen. Wij zijn onvermogend, maar juist de ‘on-‘ van dit on-vermogen brengt het binnen ons vermogen. Ons on-vermogen opent de mogelijkheid tot deelname aan het mysterie.

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ ۗ مَن يَشَإِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَن يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ
En zij die Onze Tekenen verwerpen zijn doof en blind in de duisternissen. Wie Hij wil, laat Hij dwalen, en wie Hij wil, leidt Hij naar het rechte pad.
Soerat Al-An’am : 39

Het geschenk van het geloof – en het geschenk van het licht in ons hart – is niet iets wat je neemt of pakt, het is iets wat je krijgt en in ontvangst neemt. Ons deel is slechts het in ontvangst nemen, de bereidheid horig te worden aan Hem, je over te geven aan Degene van wie je sowieso al afhankelijk bent. De één ziet dat en de ander niet, want het zien van onze afhankelijkheid tot Hem gebeurt in het licht van het hart, Zijn Licht.

أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
Verlang je een andere gehoorzaamheid dan aan Allah? Iedereen in de hemelen en de aarde is horig aan Hem, wel of niet vrijwillig. Zij zullen allen terugkeren tot Hem.
Soerat Aal-E-Imran : 83

Achtzaam op het wonder worden wij horender binnen het ongesproken gesprek en keren wij dieper in tot ons wezen. Wij naderen het wonder door onszelf in lijn te brengen met het wonder. Door onszelf te zijn vanuit het wonder. Vanuit onze grond. Vanuit ons lichaam. Aldus worden wij uitgenodigd tot horigheid aan Degene tot wie wij sowieso reeds behoren. Wij worden uitgenodigd te leven vanuit het lichaam waar wij sowieso reeds toe behoren. Wij zijn lid van de gelovige gemeenschap. Wij horen erbij. Wij zijn opgenomen in het lichaam van de gemeenschap. Dit is het lichaam dat het gebed verricht. Dit is het lichaam waarbinnen wij ons voegen met het verrichten van het gebed. Dit is onze diepere grond. Samen als één geheel draaien wij dag en nacht om de Ka’aba. Samen als één geheel richten wij ons vijf keer per dag tot de Ka’aba. Dit is ons lichaam. Het leven van dit lichaam is onze redding. De ontwakende terugkeer tot dit lichaam is onze redding. Aldus brandt het licht in ons hart. Zonder dit licht zijn we verloren.

De mens bouwt zich op vanuit de grond. Wij gronden in ons lichaam. Wij zijn hier lichamelijk. Tegelijk zijn we vreemd. We zijn aangesproken in den vreemde. We komen tot ons bestaan in een antwoorden aan deze ongesproken aanspraak. We zijn als deelgenoot opgeroepen tot het gesprek. De taal spreidt onze wereld uit. We bevinden ons in onze wereld, te midden van het vreemde.

Es ist die Seele ein Fremdes auf Erden.

Met het wezen van de mens gaat een opgave schuil. Een keuze. Een terugkeer tot de grond. Wij beantwoorden aan een omarmende oproep tot terugkeer. Deze terugkeer voltrekt zich in de diepte van ons lichamelijke bestaan. Niet door te denken of te spreken – niet door een weten – komen wij tot God en genezing, maar door overgave. Wij laten ons genezen door Hem. Wij geven ons over aan Zijn Genezing.

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ
En niet anders waren zij opgedragen als enkel en alleen God te aanbidden, aan Hem gehoorzaam en tot Hem geneigd te zijn, het verrichten van het gebed, te geven de zakat. En dat is de ware gehoorzaamheid.
Soerat Al-Bayyinah : 5

De aanbidding van God gebeurt in gehoorzaamheid en in de neiging tot Hem. We volgen hierin het diepe geloof van het lichaam. Binnen de psychoanalyse benaderen we het lichaam als het onbewuste. Dit is niet het lichaam dat je hebt, maar het lichaam dat je bent. Het is het lichaam waarmee je danst, liefhebt en aanbidt. Zowel de psychoanalytische behandeling als het geloof vragen om een omwenteling van ons bewustzijn vanuit de onder- en achtergrond. Een binnenstebuiten keren. Wij komen hier niet door middel van een onderdrukking van je verlangens, je driften en neigingen. Hier komen we door een ontwikkeling van onszelf binnen een vrijwillige overgave. God vraagt geen uiterlijke vertoning.

فَوَيۡلٌ۬ لِّلۡمُصَلِّينَ
ٱلَّذِينَ هُمۡ عَن صَلَاتِہِمۡ سَاهُونَ
ٱلَّذِينَ هُمۡ يُرَآءُونَ

Wee over hen die bidden.
Maar die achteloos zijn in het gebed.
Zij die er een vertoning van maken.

Soerat Al-Ma’un : 4-6

Het geloof vraagt niet om een moralisme. De uitsluitende aandacht voor ‘dit is toegestaan’ en ‘dit is verboden’ komt voort uit angst. Men voelt zich verlaten en gehaat door God. Het geloof is echter niet gegrond op angst, maar op liefde, vertrouwen en overgave. Wij doen het goede uit liefde, liefde voor God, voor onszelf, voor alle anderen, voor de schepping, voor alles, omdat wij ons in laten tot de Liefde van God. Het geloof is geen nee-zeggen, maar een ja-zeggen. Het geloof is niet iets van deze wereld. Het is geen identiteit. Het draait niet om het lid zijn van een wereldse groep. Het is niet een ideaal-plaatje wat je nastreeft. Het gaat in de kern niet om regels. Het gaat in de kern om een vrijwillige overgave van geheel je wezen, vanuit de diepte, vanuit de grond, van geheel je lichamelijkheid: een volledig leren lief te hebben van en neigen tot God en Zijn Liefde. Een jezelf laten overnemen door de Liefde van God.

Mask

Zoals de Joker op de vlucht na de schietpartij in de metro in het openbare toilet aanvankelijk op de vlucht blijft voor de buitenwereld en zichzelf. Zijn handen proberen de deur dicht te houden en zowel zijn daad als de buitenwereld buiten te sluiten, maar dan zet de bevrijding in vanuit zijn voeten. Zij gaan hem voor in een dans en deze dans neemt zijn lichaam en zijn bewustzijn over in de vrijwillige voleinding van zijn wezen.


Laatste wijziging:
30 mei 2020