Stille nacht, Heilige nacht

Door op 16 december 2019 in de categorie Algemeen.


Over het doel van een psychologische behandeling kan veel gezegd worden, maar ik zeg: het heeft geen doel. Er is geen doel. Er is een thuiskomst. Een psychologisch probleem heeft geen oplossing, want er is geen probleem. Er is een weg. Er is een weg terug naar huis. Van belang is dus vooral dat deze weg geopend wordt. Van belang is dat we horend worden naar de weg en leren luisteren. Het menselijk bestaan is veel te complex om te spreken over doelen, problemen en oplossingen. Het is te complex én het is te eenvoudig daarvoor. Om de complexiteit en de eenvoud van ons bestaan recht te kunnen doen moeten wij ons bewegen buiten het denken het te weten. We moeten ons leren voorbereiden op een bewegen binnen het domein van het wezen, het huis van het niet-weten. Met de voorbereiding tot de inkeer tot ons wezen hopen wij horender te worden naar onze weg, de weg terug naar huis.

Nel mezzo del cammin di nostra vita
mi ritrovai per una selva oscura,
ché la diritta via era smarrita.

Dante, Divina Commedia

Halverwege de reis van ons leven
Hervond ik mij in een duister woud,
Want de doorgaande weg was verloren.

We bevinden ons in een duister woud. Hier hervinden wij onszelf. Wij kennen onszelf, maar ook weer niet, want nu leren wij ons zelf pas echt kennen, en vooral dit, dat wij onszelf dus nog niet kennen, nog nooit hebben gekend. Hoe zijn we hier verzeild geraakt? Wie ben ik? Opeens wordt de vraag belangrijk wie ik ben. Waar ik altijd als vanzelfsprekend vanuit was gegaan wordt nu opeens een vraag. Een vraag zonder antwoord. Een leven zonder doorgaande weg. De omgeving verschijnt als ondoordringbaar. Ik zit gevangen. Mijn omgeving bepaalt mij en ik weet niet meer wie ik ben en waar ik heen kan, moet of wil. Heb ik ooit geweten wie ik ben? Ik zit vast in een cirkel, in cirkels. Ik loop in een cirkel en kom steeds op hetzelfde punt terug. Ik ben verdwaald. Ik weet de weg niet meer. Er is geen weg meer. Ik weet niet meer hoe ik thuis moet komen. Wat is thuis überhaupt? De weg is verloren. Zijn we afgedwaald van de rechte weg en moeten we daarnaar terug? Kunnen we dan weer door? Is het zo simpel? Nee. Er is geen weg meer. Alleen maar cirkels, eindeloos zich herhalende onzinnige cirkels die telkens terugkeren naar dezelfde uitzichtloze toestand. Dezelfde stenen. Dezelfde schaduwen. Dezelfde eindeloze avond. Elke keer uitzichtlozer.

Ein Winterabend

Wenn der Schnee ans Fenster fällt,
Lang die Abendglocke läutet,
Vielen ist der Tisch bereitet
Und das Haus ist wohlbestellt.

Mancher auf der Wanderschaft
Kommt ans Tor auf dunklen Pfaden.
Golden blüht der Baum der Gnaden
Aus der Erde kühlem Saft.

Wanderer tritt still herein;
Schmerz versteinerte die Schwelle.
Da erglänzt in reiner Helle
Auf dem Tische Brot und Wein.

Georg Trakl

Een winteravond

Als de sneeuw aan het venster valt,
Lang de avondklok luidt,
Velen is de tafel bereid
En het huis is goed toegerust.

De uitzichtloze en eindeloze nacht herbergt een geheim. In deze nacht wacht ons de grootste schat. Het is de thuiskomst van de mens. God roept ons.

حَيَّ عَلَىٰ ٱلصَّلَاة
حَيَّ عَلَىٰ ٱلْفَلَاح

Haast u naar het gebed!
Haast u naar de voorspoed!

Hij roept ons tot zich. Hij roept ons terug te keren tot Hem. Het is de liefdevol omarmende roep tot de terugkeer tot Zijn Huis. Zijn Huis is goed toegerust. Voor velen is Zijn Tafel bereid. Dat heeft niets te maken met een voorspoedig leven en een weten wat je moet doen. Dit is niet een oplossing van je problemen. Dit is niet het doel van de behandeling. Er is geen ‘behandelplan’ wat hiertoe kan leiden. En tegelijkertijd is dit de enige opening die er werkelijk toe doet.

Menig verdwaalde
Komt aan de Poort langs donkere paden.

Voor wie aan de Poort komt opent zich Zijn Huis en de verdwaalde ontvangt Zijn Zegening en Zijn Genade.

Goud bloeit de Boom der Genade
Uit de aarde een koele Stroom

Het is de belofte van het leven. Het is zo makkelijk om dit te vergeten. Het is zo makkelijk om dit te missen. Het is zo makkelijk om dit niet te missen. Er is niets makkelijkers dan het zich verliezen in het steeds weer opnieuw opvullen van elk gemis. En als de rijkdom zelf naderbij gebracht wordt dan zien we het niet. En zeker niet áls rijkdom. We willen het niet zien. We willen het liefst terug vergeten, terug naar de lege gevuldheid van het leven. Naar doelen. Naar problemen en oplossingen. Naar zinnig of onzinnig tijdverdrijf. Alles liever dan de leegte en de zinloosheid. Liever iets onzinnigs dan de zinloosheid. Maar de zinloosheid, het eindeloze nergens toe leidende verdriet – de bron van het uitzichtloze klagen – herbergt ons wezen, het geheim van ons bestaan. Onze terugkeer naar deze bron is dus van levensbelang.

Reiziger, treedt stil naar binnen;
Pijn verstenigde de drempel.
Hier straalt in zuivere klaarte
Op de tafel Brood en Wijn.

Ons eigen bestaan tot zwijgen brengend, ons overgevend, stil, kunnen wij het geheim naderen, kan het geheim ons naderen. Als een roodborstje dat schichtig op een tak zit. Dichtbij. Vlak voor ons. Het heeft ons gezien. We verroeren ons niet en houden de adem in. In tijdloze stilte ontvangen wij de schoonheid van dit bijzondere ogenblik. Zo kwetsbaar. Zo zuiver. En dan vliegt het weg. We zijn er nog niet.

Pijn verstenigde de drempel.

We zijn mensen. De nacht wordt doortrokken door pijn. Oud pijn. Niet onze pijn. Pijn die ons leven bepaald heeft. Pijn die wij moeten dragen en niet los kunnen laten. We voelen ons schuldig als we deze pijn proberen los te laten. Te schuldig. Of het is teveel. Te eindeloos. Onhandelbaar. We raken ervan in paniek. We houden er aan vast en proberen het te vergeten. Te onderdrukken. Te ontkennen. Ik voel geen pijn. Ik voel geen verdriet. Wij zitten gevangen in deze pijn en dit verdriet. Wij leven op een eiland van schijngeluk op de ons insluitende zee van verdriet. Hoe gaan we hier ooit uitkomen? Hoe kunnen we ooit weg van dit eiland? Hoe kunnen we ooit komen tot onze diepste grond? Hoe kunnen we ooit de kamer betreden? Komt er ooit een einde aan deze nacht? Wat is dit voor een macabere grap?

Der Meister sprach: Wenn du dich magst einen Augenblick in das schwingen, da keine Kreatur wohnet, so hörest du, was Gott redet.
Der Jünger sprach: Ist das nahe oder ferne?
Der Meister sprach: Es ist in dir, und so du magst eine Stunde schweigen von allem deinem Wollen und Sinnen, so wirst du unaussprechliche Worte Gottes hören.

Jacob Böhme, De vita mentali over vom übersinnlichen Leben.

De meester sprak: Als je één ogenblik daar kan vertoeven waar geen schepsel woont, dan hoor je wat God zegt. Daar waar geen schepsel woont: dat is deze nacht. De leerling vroeg vervolgens: Is dat nabij of ver? En de meester antwoordde: Het is in jou, en als je één uur jouw gehele wezen tot zwijgen kan brengen, dan zal je Gods Onuitsprekelijke Woorden horen. Reiziger, treed stil naar binnen. Het verdriet en de pijn brengen ons tot zwijgen. De nacht brengt ons tot zwijgen. Het is de stille nacht. Het is de Heilige Nacht. Het is de nacht waar de Koraan is neergezonden. Het is de Nacht van de Beschikking. Het is de Nacht waar de Vrede neerdaalt en ons grondt in het Laatste. Het is de Nacht van de Thuiskomst.

Soerat al-Qadr

Wij zonden het neer in de Nacht van de Beschikking.
Wat kan jou laten weten wat de Nacht van de Beschikking is?
De Nacht van de Beschikking is beter dan duizend maanden.
Op die nacht dalen de Engelen en de Geest neer met toestemming van hun Heer voor elke zaak.
Het is vrede die nacht tot het aanbreken van de ochtendschemering.


Laatste wijziging:
17 december 2019