Toekomst en verleden

Door op 25 september 2017 in de categorie Algemeen.


Binnen een psychologische behandeling is het praten over het verleden en met name de jeugdjaren vaak een belangrijk onderdeel. Waarom zou je echter moeten gaan wroeten in het verleden als je psychische problemen hebt? Is het niet beter om het verleden met rust te laten? Juist als je psychische problemen hebt. Maak je het daardoor niet alleen maar erger? Vaak wordt met al dat gewroet de ouders de schuld gegeven van alles, daar los je toch niets mee op? Is het niet juist de bedoeling van een psychologische behandeling om de verantwoordelijkheidheid te nemen over je eigen leven? En aldus de toekomst te openen? Dat klopt helemaal. Het probleem is alleen dat, om de toekomst te openen, we het verleden moeten afsluiten, we moeten het achter ons kunnen laten. Psychische problemen hebben echter altijd te maken met het niet achter kunnen laten van het verleden. Enerzijds vanwege keuzes die je gemaakt hebt die herzien moeten worden, anderzijds omdat het verleden je achtervolgt, zich aan jou opdringt en je niet met rust laat.

Vanuit ons geloof weten wij dat we ijdele praat moeten vermijden, alsmede dat spreken over zondes – zowel die begaan door anderen als van onszelf – verboden is. Zoals de Boodschapper van Allah (vrede zij met hem) heeft gezegd: “Ieder lid van mijn gemeenschap zal vergeven worden, behalve degenen die hun zondes openbaar maken. Bijvoorbeeld een man die ‘s nachts een zonde pleegt die Allah voor hem heeft bedekt, maar de volgende ochtend naar buiten gaat en zegt: “Ik heb vannacht die en die zonde gepleegd”. ’s Nachts had Allah het verborgen, maar ’s ochtends verbrak hij de bedekking waar Allah voor had gezorgd.” – (al-Boekhaarie en Moeslim)

En over zondes van anderen is het ook beter niet te praten. Zoals de Profeet (vrede zij met hem) heeft gezegd: “Wie een fout bedekt van een moslim, Allah zal zijn fout(en) bedekken op de Dag der Opstanding.” – (al-Boekhaarie en Moeslim)

Maar niet alleen gepleegde zondes, het verleden is sowieso iets wat met rust gelaten moet worden. Dit blijkt onder andere uit deze uitspraak van de Profeet (vrede zij met hem), waarin hij zegt:

“Ondanks dat beiden goed zijn, is de sterke gelovige beter en meer geliefd bij Allah dan de zwakke gelovige. Streef naar datgene wat gunstig is voor jullie, zoek de Hulp van Allah en voel je niet hulpeloos. Als er iets gebeurd met jullie, zeg dan niet: “Als ik dit of dat had gedaan, dan zou dit of dat gebeurd zijn.” Zeg in plaats daarvan: “Allah heeft bepaald en er gebeurt wat Hij wil”, want ‘als dan’ opent de deur tot de Shaytaan.” – (al-Boekhaarie)

Alles gebeurt met de Wil van God. Zoals Hij zegt (interpretatie van de betekenis):

Geen ramp gebeurt, zonder de Toestemming van Allah, en Allah leidt de harten van degenen die in Hem geloven.” – (Soerat at-Taghaaboen: 11)

Binnen de Islam leren wij ons lot te aanvaarden. Alles staat al geschreven. Ons wordt gevraagd ons gelaten over te geven en het verleden met rust te laten. Een psychologische behandeling heeft echter bijna altijd met het verleden te maken. Tips en trucs van hoe om te gaan met bepaalde problemen of gedachten helpen bij deze psychische klachten niet. Deze tips en trucs kunnen mensen zelf over het algemeen ook wel bedenken. Daar heb je geen psycholoog voor nodig. Bij psychologische problemen waar men een behandeling voor zoekt, draait het altijd om zaken waar men al heel lang vanaf probeert te komen, maar wat maar niet lukt. Om mensen daarvan af te helpen moeten we dieper het verhaal in. Dat is moeilijk en pijnlijk, en niet alleen voor degene zelf. Vandaar de weerstand. Maar het is onvermijdelijk. Ons verhaal vertellen wij aan de hand van het verleden, onze geschiedenis. Ons antwoord op de vraag wie wij zijn. Onze interpretatie van het verleden, onze interpretatie van onszelf. Juist hier moet iets veranderen.

Mensen die niet ervaren zijn in de ernst en diepte van psychische problematiek kunnen hier heel luchtig over doen. Het is eerder regel dan uitzondering dat mensen met psychische problematiek beschuldigd worden van aanstellerij. Dit heeft te maken met het feit dat de meeste mensen niet herinnerd willen worden aan de fundamentele en wezenlijke kwetsbaarheid van ons bestaan. Psychische stoornissen leren ons echter dat het evenwicht – en daarmee het geluk – van de mens heel ver te zoeken kan zijn. Zo ver vaak, dat het voor onbereikbaar gehouden kan worden. Ons geloof herinnert ons ook aan deze fundamentele en wezenlijke kwetsbaarheid. Juist in het besef van deze kwetsbaarheid worden we door onze Schepper (swt) opgeroepen terug te keren tot Hem, ons over te geven aan Hem en vertrouwen te hebben in Hem.

De tijd

De tijd wordt over het algemeen begrepen als een opeenvolging van nu-momenten. Alles wat er gebeurt raast langs ons heen en verdwijnt in het verleden en komt nooit meer terug. Aldus wordt de toekomst wijd open ervaren en is deze (nog) onbepaald. Wat eenmaal gebeurt is, staat vast. Onopgemerkt ervaren wij de tijd aldus vanuit een ‘punt’ buiten de tijd. Wij ‘observeren’ als het ware de loop van de tijd van buitenaf. Dit buiten-tijdse ‘observatiepunt’ is eigen aan het moderne denken. Alle moderne observatie en elk moderne weten gebeurt van hieruit. Hieraan ontleent het zijn zogenaamde ‘objectiviteit’, zijn waarheid. Het grote probleem hiermee is echter dat dit punt niet bestaat. Hoe graag hij dat ook zou willen, de mens kan geen aanspraak doen op een buiten en boven zijn subjectiviteit uitreikende ‘objectieve waarheid’. Je zou kunnen zeggen dat alle door ons ervaren werkelijkheid en waarheid ‘subjectief’ is, maar daarmee doen we de waarheid nog steeds geen recht, want het onderscheid tussen enerzijds een losstaand ‘object’ en anderzijds een belevend ‘subject’ is al een vals en verdraaid uitgangspunt. We zitten er namelijk altijd middenin en overal tussen, en we kunnen er niet uit, zullen er ook nooit uit komen. We zijn overgeleverd en kunnen niet los komen van ons leven, deze uithoek en deze tijd waarin we ons bevinden. Dat kunnen we vervelend vinden of beangstigend, maar we veranderen het niet en juist dit gegeven behoort tot het wezen van de mens. Voor ons geloof is dit de kernwaarheid van de mens en geeft meteen zijn afhankelijkheid weer van onze Schepper en de noodzaak ons over te geven aan Hem. Voor het moderne weten is dit echter iets wat fundamenteel ontkend wordt en moet worden. En de aanname van een buitentijds ‘punt’ heeft precies deze functie, namelijk het ontkennen van het vastzitten en onze overgeleverdheid. Met het moderne denken – en met de moderne wetenschap in het bijzonder – waant de mens zich los en boven en buiten zijn werkelijkheid.

Psychische problematiek en het verleden

De confrontatie met psychische problematiek dwingt ons echter stil te staan bij ons vastzitten in – en overgeleverd-zijn aan – onze werkelijkheid. Dat geldt voor degenen met de psychische problemen, maar ook voor degenen die naar hen luisteren. De mens zit vast en veel vaster dan hij zou willen. We zijn afhankelijk en veel afhankelijker dan we zouden willen. We zijn niet ons zelf, en veel meer niet ons zelf dan we zouden willen. Ons geloof bevestigt dit en bewaart deze afgrondelijke waarheid in ons hart en juist van daaruit geeft Allah swt ons de kracht om met onze overgave aan Hem deze waarheid te dragen en hier onze rust in te vinden. Alleen daar en zo kunnen we überhaupt pas onze rust vinden. De moderne mens echter is het zuiver tegenovergestelde hiervan. Hij wil dit niet weten. Voor hem moet de toekomst open zijn. Hij moet ‘vrij’ zijn. Hij moet kunnen beslissen wat hij wil. De werkelijkheid moet begrijpelijk zijn voor hem, etc. Dit doet hij door bovengenoemd fictief observatiepunt in te nemen, en wel zonder hier zelf bewust van te zijn. Dat kan ook niet anders natuurlijk. Hij verlaat zijn verleden zonder het te verlaten en plaats zichzelf boven zijn leven – boven en buiten de dood – om van daaruit het leven in vrijheid te kunnen overzien en beheersen. Hier ontleent hij zijn zogenaamde rust aan. Een rust nergens op gebaseerd, een rust van niets, een illusie, een fictief vertrekpunt. Ik denk, dus ik ben. Ik ben een God in ’t diepst van mijn gedachten. Hij waant zich werkelijk onafhankelijk en individueel.

Voorbij de woorden, voorafgaand aan de woorden, tussen de woorden, zijn we echter verbonden, komen we niet los, zijn we afhankelijk en overgeleverd, niet ons zelf.

Allah swt is de Meest-vergevingsgezinde, dat wil zeggen: hij vergeeft ons ons verleden. Niet dat Hij ons los maakt van ons verleden en dat Hij ons hiervan bevrijd. Hij vergeeft ons met ons verleden, als ons verleden. Het verleden verdwijnt niet, net zo min als ons vastzitten in het verleden verdwijnt, wat verdwijnt is de zwaarte van het verleden, onze onvrede met ons verleden. En in plaats daarvan schenkt Hij ons vrede.

Psychische problematiek en psychische behandeling

Diepgaande psychische problematiek is dus niet te begrijpen als een ‘stoornis’, die verholpen en opgeheven moet worden. Het is te begrijpen als een verdieping van het mens-zijn. Het is een confrontatie met het vastzitten in jouw specifieke verhaal, jouw afhankelijkheid tot God, jouw nood aan Zijn Vergeving en Zijn Verlossing. Zijn Opname in Zijn Genade en Zijn Vrede. We moeten niet afkomen van het verleden en het vastzitten in het verleden. We moeten juist vrede vinden met ons verleden. Vrede met onszelf. Het vrijmaken van de mogelijkheid van een toekomst begint dus bij de acceptatie van het verleden. En dus een verwerking en een herschrijven. Dat doe je niet openbaar, maar in het verborgene. Aldus kunnen we vrede vinden met ons verleden en dus met ons zelf. Aldus opent zich de toekomst. Niet als een wegkijken van ons zelf, maar in een zijn van ons zelf. De toekomst opent zich als we deze niet meer nodig hebben om het verleden te vergeten.


Laatste wijziging:
25 september 2017