Waarom een Islamitische Praktijk? En wat is dat?

Door op 31 augustus 2017 in de categorie Algemeen.


Verreweg de meeste mensen die naar de Islamitische Psychologische Praktijk komen zijn moslims. Dat is niet zo gek, want waarom zou een niet-moslim naar een Islamitische praktijk gaan? Maar ook van moslims kan je je dat afvragen. Waarom zou je als moslim naar een Islamitische praktijk gaan? Mensen komen bij een psychologische praktijk voor de behandeling van onder andere: depressie, angsten, dwanghandelingen, influisteringen, obsessieve gedachten, wanhoop, ondragelijke onrust, verslavingen etc. Waarom zou een moslim daarvoor naar een Islamitische psychologische praktijk gaan? Is er een verschil tussen een Islamitische depressie en een niet-Islamitische depressie? Of is er verschil tussen een Islamitisch depressief subject en een niet-Islamitisch depressief subject? Nee. Dat verschil is er niet. En toch – en mede juist omdat dit verschil er niet is – is de keuze voor een Islamitische behandeling de beste keuze. En dus niet alleen voor moslims. Waarom dit zo is heeft te maken met twee zaken: (1) wat een psychologische behandeling inhoudt en op grond waarvan deze dient te gebeuren (2) wat men verstaat onder Islamitisch.

Gangbare visie

Over het algemeen gaat men er vanuit dat een psychologische behandeling gebaseerd is op objectief-wetenschappelijk onderzoek naar ‘psychische stoornissen’. Dit ‘wetenschappelijk-psychologische’ onderzoek bouwt kennis op over de oorzaken van psychische stoornissen en zet op grond daarvan een ‘behandelstrategie’ op. ‘Evidence-based’ noemt men dit. Omdat een psychologische behandeling grotendeels wordt uitgevoerd middels gesprekken, is het vervolgens bevorderlijk dat de behandelaar ‘goed contact’ kan leggen. Dit zorgt ervoor dat men zich binnen een behandeling veilig, vertrouwd en begrepen voelt. Zo wordt het belang van een Islamitische psychologische praktijk vaak begrepen. Moslims voelen zich hier meer thuis. Er is meer aandacht voor culturele verschillen en de identiteit van de patiënt. Er ontstaat daardoor eerder en makkelijker een vertrouwensband en dat is bevordelijk voor de op grond van bovenvermeld objectief-wetenschappelijk onderzoek ontworpen ‘behandelstrategie’. Dit is de gangbare visie op ‘multiculturele zorg’. Het ‘Islamitische’ wordt ervaren als een belangrijke – en in veel gevallen onmisbare – brug waarlangs de neutrale en universeel ware kennis van de ‘wetenschappelijke psychologie’ toegepast kan worden.

Het is echter precies andersom.

Hoe zit het dan wel?

Een psychologische behandeling gebeurt niet op grond van een weten

De psychologie van de psychologische behandeling – de psychoanalyse – is niet te vergelijken met wetenschappen zoals natuurkunde of biologie. De psychologische wetenschap die wij hanteren bij het geven van psychologische behandelingen is ook geen gedragswetenschap. Degenen die dit wel zo zien en doen missen de essentie. Zij missen zowel de essentie van de mens, als van de behandeling, als van de waarheid, als van zichzelf. Onze psychologie bestudeert geen object (de mens, het gedrag, ‘cognities’), want dit ‘object’ – de mens, de ander, wijzelf – is geen object. De mens is een subject, of beter: het mens-zijn gebeurt binnen de verhouding tot de ander. Dat is het veld van de psychologische behandeling. Voorbij en voorafgaand aan elke objectiviteit. De wetenschappelijke theorie die wij hanteren heeft uitdrukkelijk niet de bedoeling om weer te geven ‘hoe het zit’, een zogenaamd waarheidsgetrouwe weergave van de werkelijkheid. Het heeft (slechts) de praktische functie van een lantaarn in het donker. Daarmee proberen we te navigeren binnen een wezenlijk onbekend gebied. De theorie is noodzakelijk incompleet en in voortdurende beweging. Precies binnen deze beweging komt de mens te voorschijn, de ander, jijzelf. Goed beschouwd geldt dit eigenlijk voor alle – ook de zogenaamde ‘exacte’ – wetenschappen. Zoals Paracelsus zegt:

Denn des Menschen Verstand gibt’s nit.

Het probleem met de moderne wetenschappen – en met de moderne, reguliere psychologie in het bijzonder – is dat men daadwerkelijk meent via hen toegang te hebben tot waarheid en werkelijkheid. Deze toegang heeft het menselijke weten echter niet. Moderne wetenschap is opgebouwd vanuit de idee: ‘Scientia potentia est’: wetenschap/weten/kennis is macht. De moderne wetenschap is opgebouwd vanuit het willen uitoefenen van macht: een beheersen en een manipuleren. Met het weten probeert men grip te krijgen op de omgeving. Langs deze weg kom je echter niet tot de waarheid. Je komt niet eens dichterbij. Je jaagt de waarheid daarmee juist weg. Met zo’n houding wordt alles wat is – inclusief de mens – onder de gesel gesteld van het menselijke denken. Het is een pervertering en een hypokrisie in één. Men houdt zich alleen nog maar bezig met wat men kent en alles daarbuiten moet eerst naar binnen worden gevoerd om überhaupt erkend te worden. Er wordt geen buiten erkend. Er wordt niet geluisterd. Er kan niet geluisterd worden. Een psychologische behandeling draait echter in de kern om luisteren naar het onbegrepene buiten. Een psychologische behandeling is het gesprek van het buitenstebinnen. We luisteren naar het ongekende, niet om het in te kapselen en te bemeesteren binnen het reeds bekende, maar om naderbij te komen, om – juist andersom – het reeds bekende een mogelijk ruimer kader te kunnen bieden, een ruimer verband binnen een groter vertrouwen en een diepere grond. En dit is op zijn beurt weer niets anders als een verdieping van ons geloof. En dat brengt ons bij het tweede punt. De Islam. Deze sluit nauw aan op een psychologische behandeling of beter dus andersom: een psychologische behandeling sluit nauw aan op de Waarheid van de Islam. Maar dan moet de Islam wel begrepen worden voor wat het is.

De Islam is geen cultuur maar de meest fundamentele Waarheid.

In de bovenvermelde reguliere visie is het modern objectieve weten de waarheid en het uitgangspunt en dit krijgt binnen een toepassing hiervan een Islamitisch jasje. Dat werkt dan beter bij deze specifieke doelgroep, zo wordt geredeneerd. De Islam is echter geen cultuur of identiteit. Geen bijkomstig sfeertje waar we ons (toevallig) in bevinden. Het is niet een nestgeur die nog aan ons hangt. Het is de Waarheid. De enige Waarheid. De Waarheid van de Enige. Wat zou ons geloof betekenen als wij dat niet zouden geloven en in alles wat wij doen als uitgangspunt nemen? Hoe zou een moslim iets anders kunnen zeggen of denken? Natuurlijk moeten wij andere mensen, andere geloven en levenswijzen respecteren. Dat geldt voor iedereen. Juist op grond van de Waarheid van ons geloof geldt dit. Allah (سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى) vertelt ons dit ook nadrukkelijk (interpretatie van de betekenis):

Jullie hebben jullie geloof en ik mijn geloof.” Soerah al-Kafiroen: 6

Wie dus wil, laat hem geloven. En wie dat niet wil, laat hem niet geloven.” Soerah al-Kahf: 29

Zeg: ,,Iedereen handelt op zijn eigen manier.” Soerah al-Israa’: 84

Voor mij mijn daden en voor jullie jullie daden. Jullie zijn niet verantwoordelijk voor mijn daden en ik ben niet verantwoordelijk voor wat jullie doen.” Soerah Yoenoes: 41

Maar dit betekent niet dat wij de Islam als een geloof moeten zien naast en tussen de andere ‘godsdiensten’ en ‘religies’. Niet een waarheid naast andere waarheden. Niet een cultuur of een identiteit. Juist niet. Er is maar één godsdienst en dat is de Islam. Zoals Hij zegt (interpretatie van de betekenis):

En wie een andere godsdienst dan de Islam zoekt: het zal niet van hem aanvaard worden en hij behoort in het Hiernamaals tot de verliezers” Soerah Aali ‘Imraan: 85

De godsdienst bij Allah is de Islam” Soerah Aali ‘Imraan: 19

Met ons geloof doelen we niet op de historische verschijning van de godsdienst ‘Islam’ (onder de andere godsdiensten), maar op de Godsdienst: de Ware Godsdienst van alle tijden en alle volkeren. Er is maar één godsdienst en dat is de Aanbidding van en Overgave aan de Ene. Dat is ons geloof. En dat noemen wij Islam. Iedereen wordt geboren als moslim. De Islam hoort bij de Fitrah van de mens. Naar alle volkeren zijn Profeten gestuurd en die hebben allemaal dezelfde Ware Godsdienst gepredikt. Zoals Hij (سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى) ook zegt (interpretatie van de betekenis):

“Ibrahim was geen Jood, noch Christen, maar hij was Hanief, moslim. En hij behoorde niet tot de veelgodenaanbidders.” Soerah Aali ‘Imraan: 67

“En zij zeiden: “Wees Joden of Christenen en jullie zullen geleid worden.” Zeg: “Nee! Slechts de religie van Ibrahim die Hanief was. En hij behoorde niet tot de veelgodenaanbidders.” Soerah al-Baqarah: 135

Islamitische Psychologische Praktijk

Dus als een moslim naar een Islamitische Psychologische Praktijk gaat dan komt hij niet voor herkenning en begrip en een ons-kent-ons-nestgeur, maar hij of zij komt hier naartoe vanwege de herkenning dat de Aanbidding van de Ene tot de kern behoort van ons wezen en dat Hij de Genezer is – en alleen Hij. Moslims begrijpen elkaar sneller en beter, niet omdat we dezelfde taal spreken of dezelfde achtergrond hebben of gewoontes, maar omdat Allah (سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى) in ons hart woont, omdat Hij ons hart levend houdt, onze Fitrah beschermt en ons daar niet te ver van laat afdwalen. Niet een psychologische behandeling gaat hem of haar genezen, niet de behandelaars die daar werken, niet een bepaalde methode van werken op grond van ‘evidence-based’ wetenschappelijk onderzoek. Alleen Hij is de Genezer en Genezing gebeurt dus vooral daar waar we Hem toelaten, ruimte geven en laten wonen. Alles – en dus ook een psychologische behandeling – zou daarop gericht moeten zijn. Zowel in ons geloven, als in ons doen, als in ons denken. Als we de waarde herkennen en erkennen van de Islam als het in het hart van ons bestaan dragen van de Ware Aanbidding van de Ene, dan zijn we zowel volstrekt tolerant naar anderen en hun geloof, als volstrekt intolerant ten aanzien van elke afwijking van het geloof. De Islam leert ons de Islam te herkennen als het Ware Geloof van iedereen. Wij strijden voor de Liefde die ons allen verbindt. Een psychologische behandeling voert precies deze strijd. Het kan in beweging komen als het weten van de behandelaar zich terugtrekt. In de aldus vrij gelaten ruimte vragen wij om een naderbij komen van God, Zijn Genezing. Het werk van de psychologische behandelaar bestaat voornamelijk uit het weghalen van hindernissen en belemmeringen voor deze Genezing. De theorie helpt slechts bij het opsporen hiervan, meer niet. De Genezing komt van Hem. In gesprek met Hem proberen wij de betekenis te vinden van ons bestaan. Het wezen van de mens hangt innig samen met onze verhouding tot de Schepper. En dat geldt voor iedereen.


Laatste wijziging:
8 september 2017