Woede

Door op 20 september 2019 in de categorie Algemeen.


Bitterness is like cancer. It eats upon the host. But anger is like fire. It burns it all clean.
– Maya Angelou

Woede is een complexe emotie en misschien wel de meest krachtige onder de emoties. Woede kan energie en kracht geven maar het blijft een negatieve emotie. Het voelt namelijk niet fijn om boos te zijn. En woede wordt ondanks de kracht die het geeft meestal ervaren als een energievretend gevoel. Als iemand zichzelf bovendien verliest in blinde woede kan het destructief zijn. Iemand kan letterlijk en figuurlijk dingen kapot maken. Het is daarentegen niet zo simpel dat er gezegd kan worden dat woede alleen maar negatief is. Een woedebui kan ook een functie hebben en een gevoel van opluchting geven wanneer er daarmee ruimte wordt geboden aan een onderdrukt deel van onszelf.

Binnen een psychologische behandeling moet er voldoende ruimte geboden worden zodat een zorgvuldig begrip kan ontstaan van woede. Er zijn namelijk veel verschillende soorten woede, met verschillende oorsprong. Er is woede van het kind-in-ons, dat gezien en gehoord wil worden, en woede van de volwassene. Er is functionele woede, wanneer bijvoorbeeld de grenzen van iemand overschreden worden, en er is destructieve woede. Er is begrijpelijke woede en onbegrijpelijke woede. Woede omwille van onszelf, en woede omwille van een ander. Er is woede omdat we de controle verliezen, woede vanuit het gevoel van onrecht, woede vanuit wanhoop, en zelfs woede om een ander mee te manipuleren.

Woede die niet beweegt zet je vast, en kan je verteren. Er is bovendien geen ruimte voor rust en liefde in een hart wat gevuld is met deze woede. Maar soms is er woede die noodzakelijk is als onderdeel van een natuurlijk genezingsproces en een dieper gesprek met God. Het is belangrijk dat het er dan mag zijn. Het toelaten van woede kan dan juist helpen met het beter leren om te gaan ermee.

Binnen de moslimgemeenschap wordt echter vaak slechts de onwenselijke kant belicht van woede. Deze kan dan al snel toegeschreven worden aan duivelse influisteringen of aan een slechte kant van ons. De nadruk ligt dan ook meestal op het beheersen ervan, zonder dat er voldoende stil wordt gestaan bij de nadelige psychische, en zelfs lichamelijke gevolgen die dit kan hebben. ‎ In sommige gevallen kan het zeker goed zijn om een poging te doen woede te beheersen door te relativeren of het te negeren, bijvoorbeeld als iemand gewend is geraakt te pas en te onpas op een verdedigende manier te reageren. Vaak zijn geduld en vergevingsgezindheid dan zaken die geprezen worden en als alternatief worden genoemd voor woede, als water wat het vuur dooft. Dit is ook wat wij leren over Allah in de hadith Qoedsi:

Mijn Barmhartigheid overwint Mijn Woede.

In andere gevallen kan een poging om woede te beheersen averechts werken. De valkuil is namelijk dat (een poging tot) beheersing kan leiden tot de onderdrukking van woede. En alles wat onderdrukt wordt, zal vroeg of laat een eigen leven gaan leiden, buiten het bewustzijn om. Als er bijvoorbeeld in het verleden van iemand namelijk sprake is geweest van (seksueel) misbruik of een andere vorm van traumatisering of kwetsing, dan is boosheid vaak zelfs een noodzakelijk onderdeel van het helingsproces.

Er kan in deze gevallen vaak sprake zijn van enorme woedeaanvallen of uitbarstingen. Elke keer dat ook maar iets doet herinneren aan-, of in de buurt komt van de verwonding, kan woede omhoogkomen als automatische verdedigende reactie tegen de vooronderstelde dreiging. Zelfs als het gevaar al lang is geweken kan het gevoel van dreiging en de verdediging in vorm van boosheid nog even heftig zijn. In dit geval is het belangrijk te luisteren naar de woede en het niet te onderdrukken want juist bij onderdrukking is de kans groter dat de woede destructieve vormen aanneemt. Door het de ruimte te geven en ernaar te luisteren kan het besproken worden en verwerkt. Het kan ook voorkomen dat er juist helemaal geen enkele boosheid wordt ervaren, zelfs wanneer er overduidelijk, ook nog in het hier en nu, grenzen worden overschreden. In dit geval is er een deel dat overheerst wordt door angst. Er is dan wel ergens een bepaalde woede, maar deze is niet tot ontwikkeling gekomen. Vaak is het in onherkenbare vorm. Iemand heeft bijvoorbeeld altijd een zwaarte over zich heen, voelt zich vaak angstig of heeft onverklaarbare lichamelijke klachten. Ook in dit geval moet er eerst boosheid ervaren kunnen worden en moet de kant die in opstand komt bestaansrecht krijgen. Daarna kan de woede tot spreken gebracht worden, en kan er verwerking plaatsvinden. En pas daarna kan iemand de woede achter zich laten en de kracht ontwikkelen om verdere grensoverschrijdingen van de buitenwereld te voorkomen of beperken.

Een weg naar genezing kan bemoeilijkt worden als er angst is voor woede. Niet alleen vanwege de slopende en mogelijk zelfs destructieve kracht ervan, maar ook en vooral, als er sprake is van een morele veroordeling. Natuurlijk kan woede een zware, neerhalende kracht worden en leiden tot destructie als iemand erin doorslaat. Maar dit geldt voor zo veel zaken. Vandaar dat er ook binnen de islam, zoals in eigenlijk alle godsdiensten, gewaarschuwd wordt voor de destructieve kracht waar boosheid in kan transformeren. Zo zegt de profeet ﷺ in een overlevering:

De sterke is niet het overmeesteren van een ander met fysieke kracht, maar de sterke is degene die zichzelf onder controle heeft wanneer hij boos is. – Boekhari

Woede maakt je niet meteen een slecht of zwak mens. Als er vastgehouden wordt aan het idee dat alle woede van de duivel komt, of vanuit het slechte in ons en alleen maar onderdrukt moet worden, wordt er voorbijgegaan aan een mogelijk noodzakelijke kant van woede.

Vaak zit er pijn achter woede. Het is een verdediging tegen het voelen van pijn. Woede wordt vaak gekoppeld aan situaties in het hier en nu maar de pijn is het begin, voorbij alle invullingen ervan. En de pijn heeft ook mooie kanten. De pijn is eigenlijk een pijn van het gemis, de eenzaamheid, het noodzakelijke tekort wat hoort bij het menszijn. En precies daarin zit ook een enorme nabijheid tot de essentie, tot God.

Erkenning van de woede en luisteren naar waar de woede vandaan komt is onderdeel van de weg naar het loslaten ervan, de terugkeer naar liefde en de verbinding met God. Het is ook belangrijk als tussenstap om eigenschappen als geduld en vergevingsgezindheid te kunnen ontwikkelen. Om daarna vanzelf te verdwijnen en plaats te maken voor innerlijke rust.


Laatste wijziging:
20 september 2019